درست فهميدن آيات خدا و ذکر و قرائت آن، بر ايمان مومنان مي افزايد و در نتيجه راه توکل از طريق افزايش ايمان هموار مي شود. به دنبال اين ايمان قلبي به خدا و ايمان به حکمت و شفقت خدا و علم به مصلحت بندگان است که بنده مي تواند براي برنامه ريزي و کفايت امر خود، به خداوند اعتماد کند و کارهايي را که برنامه ريزي و تدبير آنها خارج از توان اوست، به خدا واگذار نمايد.

نراقي (1377) توکل را چنين تعريف نموده است: «توکل، عبارت است از اعتماد کردن و مطمئن بودن دل بنده در جميع امور خود به خدا و حواله کردن همه کارهاي خود را به پروردگار و بيزار شدن از هر حول و قوه اي غير از خدا و تکيه نمودن بر حول و قوه الهي».

محي الدين ابن عربي در تعريف توکل مي نويسد: توکل، اعتماد قلبي به خداوند متعال است، طوري که انسان در صورت فقدان اسباب ظاهري در عالم براي رسيدن به هدف دچار اضطراب نمي شود و اگر اضطراب بر او مستولي شود، چنين فردي متوکل نيست. (النّدوي، 1374)

از ديدگاه شهيد مطهري: توکل تضميني الهي براي کسي است که حامي و پشتيبان حق است، يعني اگر به راه خدا برويد، از نوعي حمايت الهي برخوردار خواهيد شد.

پس کسي توکل دارد که به قدرت و حکمت و رأفت و شفقت خداوند اعتقاد دارد. اين اعتقاد، حالتي را در شخص به وجود مي آورد که موجب مي شود فرد در تمام حالات و رفتار خويش، حضور پروردگار را در نظر بگيرد و در اين حضور، احساس قدرت و توانمندي کند و خود را به وي وابسته ببيند و از اين رو آرامش در دلش ايجاد مي شود که با پديد آمدن حوادث سخت در زندگي دچار شک و ترديد نمي شود و کارهايي را که مديريت و برنامه ريزي آنها خارج از تدبير اوست به خدا واگذار مي کند.

به عبارت بهتر فرد متوکل ضمن استفاده از اسباب و علل مادي و غير مادي، توفيق رسيدن به نتيجه را مشروط به خواست و مشيت الهي مي داند و ضمن نسبت دادن امور و اتفاقات جهان به خواست پروردگار، براي حصول نتيجه به او تکيه نموده و اطمينان دارد که خداوند او را در رسيدن به مطلوب ياري خواهد کرد.